Қазақстанда емдеумен қатар, диагнозға терең талдау мен ауруға күрделі, дербес көзқарас қажет болғанда да жүгінетін медициналық бөлімдер бар. Астанадағы Ұлттық ғылыми медициналық орталықтың (ННМЦ) терапия бөлімі — сондай орын. Мұнда елдің түрлі өңірлерінен асқазан-ішек жолы, бүйрек, бронх-өкпе жүйесі аурулары, жүйелік васкулиттер мен дәнекер тіннің диффузды аурулары бар, оның ішінде күрделі және сирек диагнозды науқастар келеді.
Бөлімнің ерекшелігі — заманауи диагностиканың мүмкіндіктері, озық терапиялық әдістер және күрделі клиникалық жағдайларды жүргізе алатын мамандар командасының үйлесімі. Мұнда стандартты тексерулер мен тағайындаулармен шектелмейді: қажет болғанда биопсия жасалады, КТ, МРТ (контрасты және контрастсыз) қолданылады, таргеттік және гендік-инженерлік биологиялық терапия, жасушалық технологиялар пайдаланылады; ем тактикасы жеке анықталады. Бұның артында клиникалық тәжірибемен қатар, Қазақстанда заманауи терапияны дамытуға бағытталған сараптамалық, ғылыми және кеңес беру жұмысы бар.
Бөлімнің жұмысы қалай ұйымдастырылғаны, мұнда қандай жағдайлар кездесетіні және диагноз қою мен тиімді емді таңдауы қиын науқастарға бүгін қандай мүмкіндіктер көмектесетіні туралы біз терапия бөлімінің жетекшісі Айнур Дүкенбайқызы Досжанмен әңгімелестік.
Айнур Дүкенбайқызы Досжан — «Ұлттық ғылыми медициналық орталық» АҚ терапия бөлімінің жетекшісі, жоғары санатты гастроэнтеролог және гепатолог, PhD докторы, еңбек өтілі — 13 жыл. Бауыр және өт шығару жолдары аурулары, соның ішінде Крон ауруы мен ойық жаралы колит сияқты ішектің қабынбалы аурулары, сондай-ақ бауыр трансплантациясынан кейінгі пациенттерді жүргізуге маманданған. Айнур Дүкенбайқызы AGA, EASL және ECCO халықаралық кәсіби ұйымдарының мүшесі, «Гастроэнтерологтар мен гепатологтар альянсы» ҚБ төрайымы және халықаралық клиникалық зерттеулердің бас зерттеушісі. Денсаулық сақтауды дамытуға қосқан үлесі үшін «Қазақстан Республикасы денсаулық сақтауының үздігі» атағымен марапатталған.
Күрделі медицинада нәтиже көбіне диагноз бен емнің артында кім тұрғанына байланысты. Әсіресе сирек, созылмалы және қатар жүретін аурулары бар науқастарда бір маманның тәжірибесі жеткіліксіз болуы мүмкін. Сондықтан терапия бөлімінің негізгі ерекшеліктерінің бірі — күн сайын күрделі клиникалық жағдайлармен жұмыс істейтін мамандар командасы мен олардың жоғары құзыреті.
− Айнур Дүкенбайқызы, терапия бөлімінде қандай дәрігерлер жұмыс істейді? Негізгі мамандар, олардың біліктілігі мен бірегей тәжірибесі туралы айтып беріңізші.
− Бөлімде түрлі бағыттағы сегіз маман жұмыс істейді: гастроэнтерологтар, гепатологтар, ревматологтар, нефрологтар, эндокринолог, невролог, гематолог және пульмонологтар. Бөлім құрылымында пульмонолог Алексей Михайлович Пак басқаратын Респираторлық медицина орталығы да бар. Мұнда өкпенің ауыр аурулары бар пациенттер қажетті диагностикадан, емнен және реабилитациядан өте алады. Мұндай құрам бір мезетте бірнеше ауруы бар науқастарға әртүрлі клиникалардағы әр маманға жүгінбей-ақ кешенді көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Наурызбаева Асылтай Наурызбайқызы − гастроэнтеролог және хирург-колопроктолог, ішектің қабынбалы аурулары бойынша маман. Ол ойық жаралы колит, Крон ауруы және қысқа ішек синдромы бойынша Денсаулық сақтау министрлігінің қолданыстағы клиникалық хаттамаларының авторы, Израиль мен Бельгияда тағылымдамадан өткен және бұл саладағы ең сұранысты мамандардың бірі ретінде танылған. Оған ішек ауруларының ең күрделі жағдайларымен жүгінеді.
Ревматологиялық бағытты жоғары санатты дәрігер Наталья Алексеевна Криворучко басқарады. Командада сондай-ақ PhD Бакирова Салтанат Аманбекқызы және Шуюмбаева Анар Еренғайыпқызы жұмыс істейді. Екі маман да жыл сайын ревматологияға арналған EULAR халықаралық конгресіне қатысып, ревматологиялық ауруларды емдеуде ең заманауи тәсілдерді тәжірибеде қолдануға мүмкіндік алады.
− Қызметкерлер шетелде тағылымдамадан өтеді ме, оқудан өте ме?
− Иә, бұл бөлім жұмысының ажырамас бөлігі. Біздің дәрігерлер шетелде жүйелі түрде оқудан, тағылымдамадан өтеді. Бөлім мамандары Жапония, Түркия, Бельгия және Израильде білім алды. Бұдан бөлек, олар АҚШ-тағы гастроэнтерологиялық DDW конгресі мен ревматология бойынша EULAR сияқты халықаралық медициналық конгрестерге қатысады. Мұндай оқу дәрігерлерге диагностика мен емдеудің жаңа тәсілдерін қадағалап, алған білімін пациенттермен жұмыста қолдануға мүмкіндік береді.
− Бөлімде пәнаралық тәсіл қалай ұйымдастырылған?
− Пәнаралықтық біздің жұмыстың құрылымына бастапқыдан енгізілген. Егер жағдай күрделі болса, біз консилиум жинап, әртүрлі бағыт мамандарын шақырамыз: онколог, радиолог, клиникалық фармаколог, анестезиолог, сәулелік диагностика дәрігері, эндоскопист және қажет болса жасушалық технологиялар бөлімінің жетекшісі. Бірлесіп олар пациенттің жай-күйін бағалап, әрі қарайғы ем тактикасын талқылайды. Яғни шешім бір дәрігермен емес, бүкіл командамен қабылданады.
Өкпенің күрделі аурулары бойынша біз жетекші ресейлік мамандар — Андрей Станиславович Белевский және Игорь Евгеньевич Тюринмен бірлескен консилиумдар ұйымдастыра аламыз. Бұл пациенттің жай-күйін ерекше мұқият бағалауды қажет ететін жағдайларда қосымша сараптамалық пікір алуға мүмкіндік береді.
Күрделі диагнозға тек дәрігер тәжірибесі ғана емес, заманауи медицинаның мүмкіндіктері де қажет. ННМЦ-ның терапия бөлімінде диагностика мен ем біртұтас үдеріс ретінде құрылған: маңыздысы — ауруды анықтап қана қоймай, оның сипатын дәл айқындау, пациенттің жағдайын бағалау және жеке ерекшеліктерін ескеріп ем тактикасын таңдау.
Бұл жерде заманауи технологиялар дәлелді медицинамен ұштасады. Диагностиканың мүмкіндіктері, халықаралық клиникалық ұсынымдар және мамандардың тәжірибесі әртүрлі күрделіліктегі аурулармен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
− Айнур Дүкенбайқызы, сіздің бөлімге қай аурулармен жиі жүгінеді?
− Бізге жиі жүгінетін пациенттер:
Бөлек атап өтетін жайт — 1 және 2 типті қант диабеті мен созылмалы обструктивті өкпе ауруы бар пациенттер санының көптігі.
Мұндай кең ауқым дәл бұрын айтқан пәнаралық тәсілді талап етеді.
− Қандай заманауи диагностикалық әдістер пациенттерге қолжетімді?
− ННМЦ-де ішкі ағзаларды тексерудің негізгі түрлерінен өтуге болады: рентген, УДЗ, ВГДС (гастроскопия), колоноскопия, КТ және МРТ. Қажет болғанда біз УДЗ бақылауымен бауыр мен бүйрек биопсиясын жүргіземіз — зерттеуге тіннің шағын үлгісі алынады. Бұл іш қуысына операция жасамай-ақ бауыр және бүйрек аурулары диагнозын нақтылауға көмектеседі.
Респираторлық медицина орталығында өкпенің қызметін әртүрлі зерттеулер, сондай-ақ бронхоскопия — тыныс жолдарын арнайы құралмен тексеру жүргізіледі. Қажет болғанда процедура барысында зерттеуге тін үлгісін алуға болады. Ұйқы бұзылыстары бар пациенттерге арнайы зерттеулер — полисомнография және түнгі полиграфия жасаймыз. Олар ұйқы кезіндегі апноэні — тыныстың уақытша тоқтауын — анықтап, соған сәйкес емді, оның ішінде CPAP-терапияны таңдауға көмектеседі.
Өкпенің ауыр ауруларында оттегі терапиясы және тыныс алуды қолдаудың арнайы әдістері қолданылады. Өкпе фиброзы бар пациенттерге аурудың үдеуін баяулатуға көмектесетін соңғы буындағы антифиброздық терапия қолжетімді. Сондай-ақ өкпелік реабилитация бағдарламалары бар — тыныс гимнастикасы, арнайы жаттығулар мен процедуралар тыныс жүйесінің жұмысын жақсартуға көмектеседі.
Қан ауруларында қажет болғанда сүйек кемігі зерттеледі. Қосымша зертханалық және генетикалық зерттеулер диагнозды нақтылап, тиісті емді таңдауға мүмкіндік береді.
Қант диабеті бар пациенттерге глюкозаны үздіксіз мониторингілеу жүйелері де қолжетімді — тәулік бойы қант деңгейін бақылауға мүмкіндік беретін арнайы датчиктер.
− Емдеуде халықаралық протоколдар мен дәлелді медицина қолданыла ма?
− Иә, бұл — біздің жұмыстың негізі. Диагностика мен емдеуде біз әлемнің жетекші клиникаларында пайдаланылатын заманауи халықаралық ұсынымдарға сүйенеміз. Әрбір бағыт — гастроэнтерология, гепатология, ревматология, эндокринология, нефрология, гематология және пульмонология — бойынша өз стандарттары бар, біздің дәрігерлер соларға сәйкес жұмыс істейді.
Сонымен бірге бөлім мамандары бар әдістерді қолданумен шектелмей, халықаралық клиникалық зерттеулерге қатысады. Атап айтқанда, біз Крон ауруы мен ойық жаралы колитті емдеудің жаңа әдістерін зерттейтін зерттеулерге қатысамыз. Біздің дәрігерлердің бірі ойық жаралы колит, Крон ауруы және қысқа ішек синдромы бойынша ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің клиникалық хаттамаларын әзірлеуге де қатысқан.
Өкпенің күрделі ауруларында пациенттер профессорлар Андрей Станиславович Белевский мен Игорь Евгеньевич Тюрин сияқты жетекші ресейлік мамандардың қосымша пікірін де ала алады.
Стационарда емделу тек процедуралар, тексерулер мен дәрігер тағайындауларынан тұрмайды. Пациент үшін оның жатуы қалай ұйымдастырылғаны, тұрмыстық және ұйымдастырушылық мәселелердің қаншалықты жедел шешілетіні, артық қиындықсыз сауығуға назар аудара алатыны да маңызды.
ННМЦ терапия бөлімінде бұл үдеріс пациентке әр кезеңде — госпитализациядан және тексеруден бастап, шығару мен одан арғы бақылауға дейін — қолайлы болатындай құрылған. Ерекше назар басқа қалалардан келгендерге, мүмкіндігі шектеулі адамдарға және қосымша күтім қажет ететіндерге бөлінеді.
− ННМЦ терапия бөлімінде ақылы емді таңдаған пациент медициналық көмектен бөлек нені алады?
− Пациентке тамағы ұйымдастырылған бір және екі орындық палаталар қолжетімді. Біз келу-шығу режимін әдейі икемді еттік — пациент қатаң аурухана тәртібіне байланбай, еркін кіріп-шыға алады; бұл емді жұмыспен ұштастыратындар немесе жақындарын ертіп келгендер үшін аса маңызды.
− Тексеруден қаншалықты жылдам өтіп, ем жоспарын алуға болады?
− Көпшілік кешенді тексерулерді біз 1–3 жұмыс күнінде жүргіземіз — бұған терапевтік чекап та, түсініксіз диагноз кезінде тереңдетілген диагностика да кіреді. Госпитализация орта есеппен 1-ден 5 күнге дейін созылады, қажетті зерттеулер көлеміне байланысты; бұл ретте ем диагностикамен қатар басталады, кейін емес. Басқа қала мен елдерден келгендер үшін толық ұйымдастырушылық қолдау қарастырылған: құжаттар мен орналастыруға көмек, барлық кезеңде аудармашы, сондай-ақ госпитализацияға дейін және шығарылғаннан кейін қашықтан кеңес беру — осылайша пациентке қалада шын қажет уақыттан артық қалудың қажеті жоқ.
− Ауыр халдегі немесе қарт пациенттерге күтім қалай ұйымдастырылған?
− Мұндай пациенттер үшін бізде арнайы оқытылған мейіргерлер жұмыс істейді, олар толық күтімді өз мойнына алады − тамақтандыру, жуындыру, гигиеналық процедуралар. Бұдан бөлек, бөлімде мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған, жайлы әрі қауіпсіз болуға бейімделген арнайы палаталар бар.
Кез келген технология мен медициналық мүмкіндіктің негізінде олардың нақты пациентке қалай көмектетіні тұрады. Дәл клиникалық жағдайлар диагностикаға кешенді қараудың, шағымдардың айқын себебімен шектелмей, стандартты тәсілде елеусіз қалуы мүмкін нәрсені дер кезінде байқаудың қаншалықты маңызды екенін ең жақсы көрсетеді.
Шығарылғаннан кейінгі пациент тағдыры да кем емес маңызды. Ем стационардан шыққан сәтте аяқталмайды: созылмалы әрі күрделі ауруларда дәрігердің пациент тарихын білуі және бақылауды жалғастыруы аса құнды сабақтастық болып саналады.
− Айнур Дүкенбайқызы, тәжірибеңізден күрделі бір жағдайды айтып бересіз бе?
− Пациентка бізге диспепсияға — асқазан мен ішектегі жайсыздық, қолайсыз сезімдерге — шағымданып келді. Алғаш қарағанда бұл симптоматикалық емдеп, үйіне жібере салуға болатын жай гастроэнтерологиялық мәселе секілді көрінді. Алайда кешенді тексеру барысында біз қосымша талдаулар жүргізіп, гипофиз өндіретін гормон — АКТГ деңгейінің айтарлықтай жоғары екенін анықтадық.
Бұл әрі қарай тексеруді жалғастыруға және себепті іздеуге негіз болды. Бір науқасты бірден бірнеше маман бақылайтын пәнаралық көзқарастың арқасында біз гормон деңгейінің жоғарылауын «жай гормондық бұзылумен» түсіндіруге жол бермедік. Мидың МРТ-сы нәтижесінде пациенткада глиобластома анықталды — бастапқы шағым диспепсиямен байланысты емес, бірақ өмірге қауіп төндіретін ауру.
Пациентка шұғыл түрде нейрохирургия бөліміне операциялық емге ауыстырылды. Бұл жағдай белгіні оқшау емдемей, ағзаны тұтастай көрудің неге маңызды екенін айқын көрсетеді: адам келген шағым мен шұғыл араласуды талап ететін нақты мәселе кейде екі бөлек тарих болуы мүмкін.
− Терапия бөлімінен шыққаннан кейін пациенттер пікірлерінде көбіне нені атап өтеді?
− Пациенттер алғыстарын білдіреді − әрі, ең қымбаты, көпшілігі үшін біздің командамен өзара іс-қимыл мұнымен бітпейді: шығарылғаннан кейін олар сол дәрігерлерге амбулаториялық түрде, емханада қаралып жүреді. Бұл — пациенттер ерекше атайтын сабақтастық: адам «беймәлімдікке шығарылмайды» және маманды қайтадан іздеп, ауру тарихын басынан түсіндіруге мәжбүр болмайды − оны барлық жайтты білетін сол команда жүргізуді жалғастырады; бұл әсіресе тұрақты бақылауды қажет ететін созылмалы және жүйелік ауруларда маңызды.
− «Түсініксіз» немесе баяу өрбитін симптомдарда терапевтке баруды неге кейінге қалдыруға болмайды?
− Көп ауыр аурулар — бауыр циррозынан бастап жүйелік аутоиммундық үдерістерге дейін — ерте кезеңде шаршау, жеңіл жайсыздық немесе «жас ерекшелігі» өзгерістері ретінде жасырынуы мүмкін. Пациент жылдар бойы симптомдарды күйзеліске жабады, ал ауру емдеуі күрделірек, болжамы нашарлау сатысына өтеді. Мәселен, бауыр зақымдануы ұзақ уақыт симптомсыз өтіп, айқын шағымдар пайда болған сәтте үдеріс әлдеқайда алға кетуі мүмкін. Ерте диагностика — әрдайым емдеудің көбірек нұсқалары және жақсырақ болжам.
Диагностика, ем және бөлім мүмкіндіктері туралы сұрақтардан кейін мейлінше практикалық сауал туындайды: пациент бұл көмекті қалай пайдалана алады? Әсіресе басқа қаладан келгендер немесе әзірге нақты диагнозы жоқ, өз денсаулық жағдайын түсінгісі келетіндер үшін.
ННМЦ терапия бөлімінде жүгінудің түрлі жолдары қарастырылған — стационарлық емді қажет ететіндерге де, кешенді тексеруден өткісі келетіндерге де. Оның үстіне, ННМЦ-ге келмей тұрып-ақ бастауға болады: жағдайды алдын ала мамандармен талқылап, қажетті құжаттар мен алдыңғы зерттеулер нәтижелерін дайындау мүмкін.
− ННМЦ (Астана) терапия бөліміне емдеуге қалай түсуге болады?
− Біздің ННМЦ-дегі терапия бөліміне емдеуге бірнеше жолмен түсуге болады. Пациент портал арқылы өтінім жібере алады немесе ақылы қызметтер менеджерімен байланыса алады — барлық қажетті байланыстар сайтта орналастырылған. Менеджер шағын сауалнама толтыруды ұсынады, сонда біз пациенттің өтінішін алдын ала түсіне аламыз: қандай созылмалы аурулары бар, диспансерлік есепте тұра ма, қандай да бір препараттарды қабылдай ма, дәрі-дәрмектерге аллергиясы бар ма және денсаулық жағдайы туралы өзге маңызды ақпарат.
Сондай-ақ біздің бөлімнің телефонына тікелей қоңырау шалып, барлық қажетті ақпаратты алуға болады. Госпитализацияға дейін әдетте біз бұрынғы эпикриздер мен тексерулер нәтижелерін ұсынуды сұраймыз. Кейбір зерттеулер жуырда жасалса, оларды қайтадан өткізудің қажеті жоқ. Мысалы, пациентте КТ немесе МРТ нәтижелері бар болса, біздің мамандар осы зерттеулерге қайта қарау жүргізе алады. Қажет болғанда жағдайды дәрігермен алдын ала қашықтан — бейнебайланыс арқылы да — талқылауға болады.
Біздің тәсілдің тағы бір ерекшелігі — бөлім дәрігерлері орталығымыздың емханасында да қабылдайды. Бұл — халықаралық медицинадағы кең тараған тәжірибе, онда дәрігер стационардағы жұмысты амбулаториялық қабылдаумен ұштастырады. Сондықтан шығарылғаннан кейін пациентке маманды қайта іздеп, өз ауру тарихын таныстырудың қажеті жоқ: ол сол дәрігердің бақылауын әрі қарай офлайн не онлайн жалғастыра алады.
− Дәрігерлерге бөлек-бөлек барумен салыстырғанда ННМЦ стационары базасындағы кешенді тексерудің (чекаптың) артықшылығы неде?
− Басты артықшылығы — уақыт пен дәлдік. Пациент айлап бір тар маманнан екіншісіне барудың орнына, біз ННМЦ-де 1–3 күнде толық клинико-зертханалық және аспаптық тексерулер кешенін жүргізіп, бірден бейінді мамандар консилиумын жинаймыз. Бұл әсіресе симптомдар бірден бірнеше жүйені қамтитын күрделі немесе қатарлас жағдайларда құнды — мысалы, бауыр, буындар мен бүйректі бір мезгілде зақымдайтын аутоиммундық ауруларда. Пациентке бөлек-бөлек қорытындылар емес, біртұтас келісілген ем жоспары беріледі.
− Ештеңе айтарлықтай мазаламаса да, сіздің терапия бөліміңізде чекаптан өтуге бола ма?
− Иә, бізде түрлі чекап бағдарламалары бар. Кейбір пациенттер түнде стационарда қалғысы келмейді, сондықтан біз таңертең келіп, кешке кетуге рұқсат етеміз.
ННМЦ-де (Астана) әртүрлі мақсаттар мен жасқа арналған чекаптар қолжетімді: жас ерлер мен әйелдерге арналған профилактикалық бағдарламалардан бастап, егде жастағы адамдарға арналған кешенді тексерулерге дейін.
Денсаулықтың жекелеген бағыттарына арналған бағдарламаларды таңдауға болады:
Кеңейтілген нұсқалар да бар, соның ішінде седациямен жүргізілетін гастроэнтерологиялық чекап, сондай-ақ 65+ әйелдер мен ерлерге арналған «Жақындарға қамқорлық» бағдарламалары.
Сұхбат соңында Айнур Дүкенбайқызы дерлік әр адамға қатысты кеңесімен бөлісті.
− Дәрігер ретінде адамдарға не айтқыңыз келеді?
- Адамдарға айтарым: симптомдар пайда болғанын немесе ауру асқынуын күтпеңіздер. Бұрын чекаптарды 60 жастан кейін өту керек деп саналса, бүгінде біз тұрақты тексерулерді 40 жастан бастауды ұсынамыз. Ең кемінде асқазан-ішек жолының жай-күйіне көңіл бөліп, ФГДС, колоноскопиядан өту қажет. Кейбір жағдайда бір ғана УДЗ жеткіліксіз, дәрігер контрастпен жүргізілетін КТ немесе МРТ сияқты анағұрлым ақпаратты әдістерді ұсынуы мүмкін.
Өкінішке қарай, бүгінде ауыр аурулар жастау жаста жиірек кездеседі. Біз 35 жастан бастап пациенттерде ішек онкологиясын анықтаймыз, уақыт өте онкологиялық қауіп төндіруі мүмкін тоқ ішек полиптерін табамыз, оларды алып тастау қажет болады. Сондықтан профилактикалық тексерулерді шағымдар пайда болғанға дейін-ақ кейінге қалдырмау маңызды.
Бұл созылмалы ауруларға да қатысты. Олар ұзақ уақыт бойы дерлік байқалмай өтіп, асқынулар бұрынғыдан тезірек дамуы мүмкін. Мысалы, адам қан қысымының жоғары екенін сезбейді де, жылдар бойы 160–180 көрсеткіштерімен жүре беруі мүмкін. Қант диабетінде тамырлар, бүйрек және өзге ағзалар біртіндеп зақымданады. Сондықтан 40 жастан кейін әсіресе қан қысымын, қант деңгейін, салмақты және, егер бар болса, созылмалы аурулардың жай-күйін жүйелі түрде бақылау маңызды.
Артық салмақ мәселесіне бөлек тоқталғым келеді. Бүгінде ол барған сайын жиілеп барады және бұл да денсаулық үшін тәуекел факторы. Біздің бөлімде эндокринологтар жұмыс істейді, біз семіздік пен қант диабетін емдейміз және пациенттерге глюкоза деңгейін бақылауға көмектесеміз. Сондай-ақ тәулік бойы саусақты қайта-қайта тесу қажет етпей-ақ көрсеткіштерді көруге мүмкіндік беретін қантты үздіксіз мониторингілеудің заманауи сенсорларын қолданамыз. Бізде пациенттерге ауруды сауатты бақылауға қажетті білім беретін диабет мектебі де жұмыс істейді.
Сондықтан меніңше, 40 жастан кейін өзіңізге жасайтын ең жақсы сый — чекап. Мәселе туындағанда емес, алдын ала: ағзаның жай-күйін түсіну, ықтимал ауруларды дер кезінде анықтау және асқынулардың дамуына жол бермеу үшін.
✅ Мекенжай: Астана қ., Абылай хан даңғылы, 42
✅ Терапия бөлімі: +7 771 420 1351
✅ Call-орталық / жазылу: +7 (7172) 57-74-40
✅ ННМЦ E-mail: national_clinic@nnmc.kz
✅ Сайт: https://www.nnmc.kz
✅ Instagram: https://www.instagram.com/nnmc.kz
