Әр бала өз қарқынымен дамиды. Бір бала қатарластарынан сәл ертерек жүріп кетуі мүмкін, енді бірі сөйлем құрап сөйлеуді кейінірек бастайды. Ал кейбір балаларға өздігінен ойнауды, зейінін шоғырландыруды немесе жаңа әрекеттерді меңгеруді үйрену үшін көбірек уақыт қажет болады.
Алайда кейде баланың дамуындағы ерекшелік жасына тән қалыпты көрсеткіштерден айқын алшақтап, ұзақ уақыт сақталуы мүмкін. Бала қимыл-қозғалыс дағдыларын кешірек меңгеруі, сөйлеуді түсінуде немесе айналасындағы адамдармен қарым-қатынас жасауда қиындықтарға тап болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда ата-анаға не істеу керегін түсіну қиын болуы мүмкін: баланы бақылауды жалғастыру керек пе, әлде дәрігерге барған дұрыс па? Педиатрдан, балалар неврологынан немесе психологтан бастаған жөн бе? Қандай да бір тексерулер қажет пе?
Балаға интернеттегі ақпаратқа сүйеніп, өз бетінше диагноз қоюға тырыспау маңызды. Баланың дамуы оның жасын, жеке ерекшеліктерін және денсаулық жағдайын ескере отырып, кешенді түрде бағаланады.
Егер ата-анада күмән немесе алаңдаушылық пайда болса, оны дәрігермен талқылаған дұрыс.
Алматыдағы «Ақ Сенім» медициналық орталығында ата-аналарға баланың дамуында не болып жатқанын сабырлы түрде, артық алаңдаусыз түсінуге және қажет болған жағдайда оған уақытында көмек көрсетуге көмектеседі.
1. Психомоторлық даму: қимыл-қозғалыс және дене (ЗПМР)
Психомоторлық даму баланың қимыл-қозғалысты қалай меңгеретінімен және қоршаған ортамен қарым-қатынас жасау үшін өз денесін қалай пайдаланатынымен байланысты.
Психомоторлық дамудың кешігуі кезінде ата-ана баладан мынадай ерекшеліктерді байқауы мүмкін:
Бұл ретте мынаны түсіну маңызды: қатарластарынан бір дағдыны сәл кешірек меңгеруі баланың дамуында кідіріс бар дегенді білдірмейді. Дәрігер баланың жағдайын кешенді түрде бағалайды: жеке бір дағдысына ғана емес, қимыл-қозғалысындағы динамикасына, бұлшықет тонусына, үйлесімділігіне, рефлекстеріне, жалпы жағдайына және басқа да ерекшеліктеріне назар аударады.
2. Психикалық және сөйлеу дамуы: сөйлеу және қарым-қатынас (ЗПРР)
Психикалық және сөйлеу дамуы тек сөздерді айту қабілетімен шектелмейді.
Сөйлеу басқа да психикалық қызметтермен тығыз байланысты: айтылған сөзді түсіну, зейін қою, қабылдау, ойлау, басқа адамдармен қарым-қатынас жасау және сөйлеуді қарым-қатынас құралы ретінде пайдалану қабілеті.
Сондықтан психикалық және сөйлеу дамуының кешігуі кезінде бірден бірнеше салада қиындықтар байқалуы мүмкін.
Егер бала:
осы ерекшеліктерге назар аударған жөн.
Бұл жерде баланың дамуын тек айтатын сөздерінің санына қарап бағаламау өте маңызды.
Мысалы, бала аз сөйлеуі мүмкін, бірақ айтылған сөздерді жақсы түсінеді, ым-ишараларды қолданады, ата-анасымен белсенді қарым-қатынас жасайды және біртіндеп жаңа сөздерді меңгеріп келе жатады.
Сондықтан маман үшін баланың дамуындағы жалпы көріністі бағалау маңызды. Яғни тек сөйлеу дағдыларына ғана емес, баланың қарым-қатынасына, түсінуіне, зейініне және басқа да даму ерекшеліктеріне назар аударылады.
Баланың миы өмірінің алғашқы жылдарында өте жоғары икемділікке ие. Дамуындағы кідіріске себеп болған фактор неғұрлым ерте анықталса, жүйке жүйесіне қажетті көмекті дер кезінде көрсету соғұрлым оңай болады.
Егер бала өз жасына сай күтілетін дағдыларды меңгермесе немесе ата-ана оның дамуында айқын кешеуілдеу байқалғанын сезсе, бұл туралы маманмен кеңескен дұрыс.
Әсіресе бала бұған дейін қалыптасқан дағдысын жоғалтқан жағдайда маманға жүгінудің маңызы зор.
Бұл ретте дәрігерге жүгіну балаға міндетті түрде диагноз қойылады дегенді білдірмейді. Тексерудің мақсаты — баланың дамуы жасына сай күтілетін көрсеткіштерден шынымен ерекшелене ме, қай салаларға көбірек көңіл бөлу қажет және қосымша көмек керек пе деген сұрақтарға жауап алу.
Психомоторлық немесе психикалық және сөйлеу дамуының кідіруіне күдік болған жағдайда мамандардың консультациясынан бірізді өту ыңғайлы. Бұл ретте әр келесі маман алдыңғы консультацияның нәтижелерін ескере алады.
«Ақ Сенім» медициналық орталығында ата-аналар келесі мамандардан кезең-кезеңімен кеңес ала алады:
1-қадам. Педиатрдың консультациясы
Элеонора Александровна Гейнц немесе Диана Халиковна Диордиева.
2-қадам. Балалар неврологының консультациясы
Маржан Токтарбековна Кожанова.
3-қадам. Балалар және клиникалық психологтың консультациясы
Карина Рафаэлевна Ибрагимова.
4-қадам. Жеке жоспар құру
Консультациялардың нәтижесі бойынша қосымша тексерулер қажет пе, баланың жағдайын динамикада бақылау керек пе, басқа мамандардың консультациясы немесе түзету сабақтары қажет пе — соның бәрі анықталады.
Әр балаға барлық мамандардан өту, тіпті толық тексерулер жиынтығынан өту де міндетті емес. Балаға ұсынылатын маршрут оның жасына, шағымдарына, тексеру нәтижелеріне және анықталған ерекшеліктеріне байланысты жеке анықталады.
Педиатр — баласының дамуына қатысты ата-ананы алаңдататын жағдайлар туындағанда жүгінуге болатын алғашқы мамандардың бірі. Дәрігер баланың қалыптасқан дағдыларын ғана емес, оның жалпы денсаулық жағдайын, жүктілік пен босану ерекшеліктерін, физикалық дамуын, тамақтануын, ұйқысын, бұрын ауырған ауруларын және баланың дамуына әсер етуі мүмкін басқа да факторларды бағалайды.
Қажет болған жағдайда педиатр қосымша тексерулер, соның ішінде есту мен көру қабілетін бағалау немесе басқа мамандардың консультациясы қажет пе екенін де анықтайды.
«Ақ Сенім» медициналық орталығында ата-аналар екі педиатрдың біріне — Элеонора Александровна Гейнцке немесе Диана Халиковна Диордиеваға жүгіне алады. Екі маманның да консультациясынан өту міндетті емес: ата-ана бір дәрігерді таңдап, баланың жалпы денсаулығы мен даму ерекшеліктерін бағалаудан бастай алады.
✴️ Жоғары санатты педиатр
✴️ Пациенттердің пікірлері бойынша жылдың үздік балалар дәрігері (2024 ж.)
✴️ Балалармен (туғаннан 18 жасқа дейін) жұмыс істеуде көп жылдық тәжірибесі бар
✴️ Үш мамандануы бар: педиатрия, балалар гастроэнтерологиясы және балалар пульмонологиясы
✴️ 100-ден астам оң пікір
✴️ Баланың жалпы денсаулығын, тамақтануын, тыныс алу және ас қорыту жүйелерінің жағдайын ескере отырып, кешенді бағалау жүргізеді
✴️ Педиатрия саласында 30 жылдан астам практикалық жұмыс тәжірибесі бар
✴️ Жоғары санатты дәрігер
✴️ Туғаннан 18 жасқа дейінгі балаларды қабылдайды
✴️ Жаңа туған нәрестелер мен өмірінің алғашқы жылындағы балаларды бақылауда үлкен тәжірибесі бар
✴️ Баланың физикалық және жүйке-психикалық дамуын динамикада бағалайды
✴️ Созылмалы аурулары бар балаларды бақылау тәжірибесі бар
✴️ Клиникалық педиатрия және балалар инфекциялары бойынша маманданған
Келесі кезеңде көп жылдық клиникалық тәжірибесі бар, жоғары санатты дәрігер — балалар неврологы Кожанова Маржан Токтарбекқызының консультациясынан өтуге болады. Маман баланың жүйке жүйесінің жағдайын және қимыл-қозғалыс саласын бағалайды: бұлшықет тонусын, рефлекстерін, қимыл үйлесімділігін, тепе-теңдігін, қимыл белсенділігін және жасына сай дағдыларының қалыптасуын тексереді. Сонымен қатар дәрігер баланың ұйқысы мен мінез-құлқының ерекшеліктерін, бұрын ауырған ауруларын, жарақаттарын және оның дамуына әсер етуі мүмкін басқа да факторларды ескереді.
Дамуында кідірісі бар әр балаға қосымша аспаптық тексерулер қажет бола бермейді. ЭЭГ, МРТ және басқа да тексерулер жеке жағдайға қарай — тексеру нәтижелеріне және медициналық көрсетілімдерге сәйкес тағайындалады. Мұндай тәсіл қажетсіз процедуралардан аулақ болып, балаға қажетті тексеру көлемін анықтауға мүмкіндік береді.
✴️ 30 жылдан астам клиникалық тәжірибесі бар
✴️ Жоғары санатты дәрігер
✴️ Балалар және ересектер неврологиясы саласында тәжірибесі бар
✴️ Балаларды өмірінің алғашқы айларынан бастап бақылау тәжірибесі бар
✴️ Эпилепсия және ЭЭГ бойынша арнайы дайындықтан өткен
✴️ Психомоторлық және сөйлеу дамуының кідіруі бар балалармен жұмыс тәжірибесі бар
✴️ «Аксай» республикалық балалар ауруханасында 14 жылдан астам жұмыс істеген
Баланың дамуын кешенді бағалау үшін балалар және клиникалық психолог Ибрагимова Карина Рафаэлевнадың консультациясы қажет болуы мүмкін. Психолог баланың сөйлеуін ғана емес, зейінін, есте сақтау қабілетін, ойлауын, қабылдауын, ойын әрекетін, эмоциялық реакцияларын, коммуникативтік және әлеуметтік дағдыларын, сондай-ақ баланың нұсқауларды түсіну және ересек адаммен қарым-қатынас жасау қабілетін бағалайды.
Маман консультация кезінде баланың өзін қалай ұстайтынына, байланысқа қаншалықты оңай түсетініне және тапсырмаларды қалай орындайтынына назар аударады. Бағалау нәтижесінде ата-анаға қажетті дағдыларды дамыту бойынша ұсыныстар беріледі. Қажет болған жағдайда әрі қарай түзету көмегі де ұсынылуы мүмкін.
✴️ Психология саласында 20 жылдан астам практикалық тәжірибесі бар
✴️ Клиникалық және балалар психологиясы бойынша маманданған
✴️ Балалармен, жасөспірімдермен және ересектермен жұмыс істейді
✴️ Балалардағы сөйлеу және жалпы даму кідірісін диагностикалау
✴️ Аутизм спектрінің бұзылысын диагностикалау
✴️ Кәмелетке толмағандардың тәуекелді мінез-құлқымен жұмыс тәжірибесі бар
✴️ Бала мен ата-ана арасындағы қарым-қатынастағы қиындықтар кезінде көмек көрсетеді
✴️ Клиникалық психологтың қорытындысын береді
Консультацияның барынша нәтижелі өтуі үшін өзіңізбен бірге мыналарды алып келген жөн:
Баланың дамуы бір ғана жеке қызметпен шектелмейді. Қимыл-қозғалыс, сөйлеу, ойлау, зейін, эмоциялар және қоршаған адамдармен қарым-қатынас жасау қабілеті бір-бірімен тығыз байланысты.
Сондықтан кешенді бағалау баланың жағдайына әр қырынан қарауға мүмкіндік береді.
«Ақ Сенім» медициналық орталығында ата-аналар педиатр, балалар неврологы және психолог мамандарынан бір жерде консультация ала алады. Қажет болған жағдайда мамандар алдыңғы консультациялардың нәтижелерін ескеріп, тексеру мен бақылаудың неғұрлым жүйелі жоспарын құруға көмектеседі.
Мұндай тәсілдің басты мақсаты — баланың дамуындағы «кідірісті» ғана анықтап, оған белгілі бір диагноз немесе таңба қою емес.
Ең маңыздысы — мынаны түсіну:
бала қандай дағдыларды меңгеріп үлгерді, қай дағдыларды меңгеру әзірге қиын болып тұр, бұған не себеп болуы мүмкін және балаға шын мәнінде қандай көмек қажет.
1️⃣ ЗПРР немесе ЗПМР кезінде бірінші кезекте қай дәрігерге барған дұрыс?
Егер ата-ананы баласының дамуы алаңдатса, тексеруді педиатрдың консультациясынан бастауға болады.
«Ақ Сенім» медициналық орталығында бұл Гейнц Элеонора Александровна немесе Диордиева Диана Халиковна болуы мүмкін. Тексеруден кейін педиатр әрі қарай қай мамандарға жүгіну керегін анықтайды.
2️⃣ Дамуында кешігуі болған жағдайда бірден МРТ немесе ЭЭГ жасау керек пе?
Жоқ, міндетті емес.
Мұндай тексерулер дамуында кідірісі бар әр балаға қажет бола бермейді. ЭЭГ, МРТ немесе басқа да тексерулердің қажеттілігін дәрігер баланың жағдайын бағалап, медициналық көрсетілімдер болған жағдайда анықтайды.
3️⃣ Бала дамуындағы кідірісті «өзі жеңіп кетеді» деп жай ғана күте беруге бола ма?
Кейде балалар жекелеген дағдыларды қатарластарынан кешірек меңгеріп, уақыт өте келе қуып жетуі мүмкін.
Бірақ ата-ананы қандай да бір нәрсе алаңдатса, жағдайдың қалай өрбитінін өз бетінше болжауға тырыспаған дұрыс. Маманның консультациясы баланы әрі қарай бақылау жеткілікті ме, әлде оған қосымша көмек қажет пе екенін түсінуге көмектеседі.
Әсіресе бала бұған дейін орындай алған әрекетін немесе меңгерген дағдысын тоқтатқан жағдайда, маманға жүгінуді кейінге қалдырмаған маңызды.
4️⃣ Үш маманның да консультациясынан міндетті түрде өту керек пе?
Жоқ.
Барлық балаға бірдей сәйкес келетін бірыңғай тексеру маршруты жоқ. Невролог немесе психолог консультациясының қажеттілігі баланы бағалағаннан кейін, нақты жағдайға байланысты анықталады.
Сонымен қатар қиындықтар баланың дамуының бірнеше саласын бірден қамтыса, кешенді бағалау пайдалы болуы мүмкін.
5️⃣ Егер бала аз сөйлесе, бұл міндетті түрде психикалық және сөйлеу дамуының кідіруін білдіре ме?
Міндетті емес.
Сөздердің саны — көрсеткіштердің бірі ғана. Сонымен қатар баланың айтылған сөзді қаншалықты түсінетініне, ым-ишараларды қолдануына, айналасындағылармен қарым-қатынас жасауына, ойнауына, жаңа дағдыларды меңгеруіне және дамуының басқа да салаларына назар аудару маңызды.
Сондықтан сөйлеу қиындығын баланың жалпы дамуынан бөлек қарастырмай, осы тұрғыда бағалаған дұрыс.
6️⃣ Алматыда баланың дамуын кешенді бағалаудан қай жерде өтуге болады?
«Ақ Сенім» медициналық орталығында педиатр, балалар неврологы және балалар әрі клиникалық психолог мамандарының консультацияларынан кезең-кезеңімен өтуге болады:
Гейнц Элеонора Александровна — педиатр;
Диордиева Диана Халиковна — педиатр;
Кожанова Маржан Токтарбекқызы — балалар неврологы;
Ибрагимова Карина Рафаэлевна — балалар және клиникалық психолог.
Консультациялардың нәтижесі бойынша мамандар әрі қарайғы тексеру, бақылау және қажет болған жағдайда түзету көмегінің тактикасын анықтауға көмектеседі.
«Ақ Сенім» медициналық орталығының мамандарына TopDoc.kz сервисі арқылы консультацияға жазылуға болады.
Дәрігерлердің профилінен өзіңізге қолайлы бос уақытты таңдаңыз:
✅ Педиатр Гейнц Элеонора Александровна
✅ Педиатр Диордиева Диана Халиковна
✅ Балалар неврологы Кожанова Маржан Токтарбекқызы
✅ Балалар және клиникалық психолог Ибрагимова Карина Рафаэлевна
📞 Егер сізге TopDoc.kz сервисінің консультантының көмегі қажет болса, +7(707)2255009 нөмірі арқылы колл-орталыққа хабарласыңыз.
🔔 Жұмыс уақыты: Дүйсенбі–Жұма, 08:00–18:00.
💬 Немесе WhatsApp арқылы жазыңыз.
