Өт қабын алып тастау: онсыз өмір сүруге бола ма және операциядан кейін не өзгереді

Кейде бәрі мүлде күтпеген жерден басталады. Адам тыныш өмір сүріп, сүйікті тағамын жеп, мерекеден кейінгі сирек ауырлықты елемей жүре береді, – бір сәтте оң жақ қабырға астында адамды бүктеп жіберетіндей өткір ауырсыну пайда болады. Біреу мұнымен түнде, біреу тойымды кешкі астан кейін, ал біреу тіпті жұмыс үстінде кездеседі. Сол сәтте ойға бірден үрей келеді: «Бұл не? Аппендицит пе? Жүрек пе?»

Тексеруден кейін дәрігер: «Сізде өт қабымен байланысты мәселе бар. Мүмкін, оны алып тастау қажет болады», – дейді. Осы кезде сан түрлі ой мазалай бастайды: Өт қабынсыз өмір сүруге бола ма? Ас қорыту бұзылмай ма? Қалыпты тамақтана аламын ба? Өмір бойы қатаң диета ұстануым керек пе?

Мұндай қорқыныш түсінікті. Өйткені сөз операция туралы болып отыр. Бірақ сабырмен және қарапайым тілмен түсініп көрейік: өт қабын алып тастағаннан кейін не болады және өмір шын мәнінде қалай өзгереді?

Өт қабы не үшін керек?

Онсыз өмір сүруге бола ма деген сұраққа жауап беру үшін, алдымен оның рөлін түсіну маңызды. Өт қабы – бауырдың астында орналасқан шағын мүше. Көпшілік ойлағандай, ол өтті өндірмейді. Өтті бауыр өндіреді.

Ал өт қабының қызметі басқа – өтті қажетті уақытқа дейін жинап, сақтап тұру.

Оны бір «қойма» деп елестетіңіз. Сіз тамақтандыңыз, әсіресе майлы тағам жедіңіз – сонда өт қабы жиналған өтті ішекке жылдам бөледі. Өт майларды ыдыратуға және ас қорытуды жеңілдетуге көмектеседі.

Бұл, әрине, ыңғайлы. Бірақ бұл өмір сүру үшін міндетті ме? Жоқ.

Дәрігерлер атап өтеді: өт қабы – маңызды мүше, алайда онсыз өмір сүруге болмайтын ағза емес.

Өт қабын неге алып тастайды?

Көбінесе өт қабын хирургиялық жолмен алып тастау (холецистэктомия) мына жағдайларда қажет болады:

• өт-тас ауруы;

• жиі қайталанатын ауырсыну ұстамалары;

• өт қабының қабынуы;

• тастарға байланысты асқынулар.

Егер ұстамалар жиілеп, ауырсыну күшейсе және асқыну қаупі артса, операция – мәселенің негізгі себебін жоюдың тиімді жолы.

Айта кету керек, холецистэктомия – әлемде ең жиі жасалатын операциялардың бірі. Көп жағдайда ол лапароскопиялық әдіспен, яғни шағын тіліктер арқылы орындалады, және науқас бірнеше күннен кейін үйіне шыға алады. Алайда барлық пациенттерге бұл әдіс қолданылмайды: шұғыл жағдайларда дәстүрлі ашық операция жасауға тура келеді.

Өт қабын алып тастағаннан кейін ағзада не өзгереді?

Бұл – көпшілікті алаңдататын басты сұрақ. Операциядан кейін бауыр өт өндіруді жалғастыра береді. Бірақ енді оны жинап, сақтайтын орын болмайды.

Сондықтан өт тікелей он екі елі ішекке тұрақты түрде түсіп отырады.

Бұл дегеніміз:

• майлы тағамға «арналған қор» болмайды;

• өт күні бойы аз мөлшермен бөлінеді;

• ас қорыту жүйесі жаңа тәртіпке бейімделуі керек.

Дәл осы бейімделу кезеңінде постхолецистэктомиялық синдром (ПХЭС) деп аталатын кейбір жағымсыз белгілер пайда болуы мүмкін.

Өт қабын алып тастағаннан кейін өт жолдарының жағдайын тұрақты бақылау маңызды. Ол үшін гастроэнтерологтың бақылауында болып, УДЗ тексеруінен өтіп тұру қажет. Қабылдауға жазылуды дәрігер іздеу сервисі TopDoc арқылы жүзеге асыруға болады.

Өт қабынсыз өмір: адам не сезінеді?

Өт қабын алып тастағаннан кейін асқазан-ішек жолының басқа мүшелерінің жұмысында белгілі бір өзгерістер болуы мүмкін. Операциядан кейін ең жиі байқалатын құбылыс – ас қорыту процесінің өзгеруі.

Мүмкін болатын уақытша белгілер:

• диарея;

• іштің кебуі;

• кекіру;

• газдың көбеюі;

• майлы тағамнан кейінгі жайсыздық.

Неліктен бұлай болады?

Өттің жеңіл іш жүргізетін әсері бар. Ол ішекке тұрақты түрде түскен кезде, ағза оны қайта өңдеуге және «реттеуге» бейімделуі керек. Бұл – бейімделу кезеңі. Дәрігерлер мұны ішектің өзіндік «үйрену кезеңі» деп сипаттайды. Біреулерде бұл бірнеше аптаға созылады, ал кейбірінде бірнеше айға дейін жалғасуы мүмкін. Дегенмен, көп жағдайда ағза жаңа жағдайға сәтті бейімделеді.

Өт қабын алып тастағаннан кейінгі диарея – қалыпты ма?

Иә, бұл – жиі кездесетін жанама әсерлердің бірі. «Өттік диарея» ішекте өттің артық мөлшерде болуынан туындайды, өйткені ол ішек қабырғасын тітіркендіреді. Жақсы жаңалық – көп жағдайда бұл уақытша құбылыс.

Сирек жағдайларда бейімделу кезеңі қиынырақ өтуі мүмкін. Ондай кезде дәрігер өт қышқылдарын байланыстыратын арнайы препараттар тағайындайды. Олар белгілерді азайтуға көмектеседі. Егер диарея ұзақ уақыт сақталса, шыдап жүре бермей, міндетті түрде дәрігерге қаралу маңызды.

Қатаң диета ұстану керек пе?

Бұл – ең жиі туындайтын қорқыныштардың бірі. Шын мәнінде, сүйікті тағамдардан өмір бойы бас тартудың қажеті жоқ. Алайда операциядан кейінгі алғашқы кезеңде сақтық таныту маңызды.

Бұрын өт қабы майлы тағамнан кейін өтті «бірден» бөліп шығаратын. Енді ондай қор жоқ.

Егер операциядан кейін тамақ рационында мына тағамдар басым болса:

• қуырылған тағамдар;

• майлы ас;

• фастфуд;

• майдың көп мөлшері,

ағза диареямен немесе ауырсынумен жауап беруі мүмкін.

Сондықтан қалпына келу кезеңінде дәрігерлер:

• аз-аздан, бірақ жиі тамақтануды;

• өте майлы тағамдардан бас тартуды;

• буға пісірілген, қайнатылған немесе пеште дайындалған ақуызға және өсімдікке бай тағамдарды тұтынуды;

• өнімдерді рационға біртіндеп қосуды;

• ағзаның реакциясын бақылауды ұсынады.

Бұл – өмір бойы сақталатын шектеулер емес, уақытша бейімделу кезеңі. Дегенмен операциядан кейінгі алғашқы 6–12 айда тамақтануға мұқият болған жөн.

Өт қабын алып тастағаннан кейінгі қалпына келу қалай өтеді?

Әр адамда бұл процесс жеке ерекшеліктеріне және өмір салтына байланысты әртүрлі өтеді.

Қалпына келу жылдамырақ жүреді, егер адам:

• белсенді болса;

• ауыр созылмалы аурулары болмаса;

• дәрігердің ұсынымдарын сақтаса.

Алғашқы апталарда мынадай белгілер болуы мүмкін:

• шаршағыштық;

• әлсіздік;

• тігіс аймағындағы жайсыздық;

• ауырсыну;

• майлы тағамға сезімталдық.

Жалпы алғанда, адамдардың көпшілігі қалыпты өміріне тез оралады. Бірнеше айдан кейін көп адам операцияның салдарын мүлде сезбей де қалады.

Өмір сапасы өзгере ме?

Ұзақ мерзімді перспективада – көбіне жоқ. Керісінше, көптеген адамдарда өмір сапасы жақсарады, себебі:

• ауырсыну ұстамалары жойылады;

• кенеттен болатын шаншуыдан қорқу азаяды;

• жағдайдың нашарлауын үнемі күту сезімі жоғалады.

Көптеген пациенттер уақыт өте келе операцияны ертерек жасатпағанына ғана өкінетінін айтады.

Нені есте сақтау маңызды?

Өт қабынсыз өмір сүруге болады. Ағза шынымен де бейімделе алады.

Алайда:

• дәрігердің ұсынымдарын сақтау;

• алғашқы айларда ас қорыту жүйесіне артық жүктеме түсірмеу;

• белгілер ұзаққа созылса, маманға қаралу;

• өзін-өзі емдеумен айналыспау маңызды.

Өт қабын алып тастау – қалыпты өмірдің соңы емес. Бұл – ағза біртіндеп үйренетін өзгеріс.

Қорытынды

Операция туралы сөз болғанда, қорқыныштың болуы – табиғи жағдай. Адам алаңдайды, күмәнданады, ақпарат іздейді, болашақты елестетуге тырысады. Бірақ шындық мынада: өт қабы – өмір үшін міндетті мүше емес. Онсыз да толыққанды өмір сүруге, жұмыс істеуге, саяхаттауға, сүйікті тағамдарды (шамамен) тұтынуға және өзіңізді жақсы сезінуге болады.

Алғашқы апталар оңай болмауы мүмкін. Алайда көп жағдайда бейімделу сәтті өтеді. Егер операция тұрақты ауырсынудан және асқыну қаупінен арылуға көмектессе – көптеген адамдар үшін бұл тыныш әрі жайлы өмірге жасалған маңызды қадамға айналады.

Постхолецистэктомиялық синдром – қай дәрігерге жүгіну керек?

Өт қабын алып тастағаннан кейін кейбір науқастарда жағымсыз белгілер сақталуы немесе қайта пайда болуы мүмкін: оң жақ қабырға астындағы ауырсыну, іштің кебуі, ауыздағы ащы дәм, жүрек айну, нәжістің тұрақсыздығы. Мұндай жағдай постхолецистэктомиялық синдром деп аталады. Оның себептері әртүрлі болуы мүмкін — өттің ағуының бұзылуынан, Одди сфинктерінің дисфункциясынан бастап асқазан мен ішектің қатар жүретін ауруларына дейін.

Мұндай кезде өзін-өзі емдеумен айналыспай, гастроэнтеролог дәрігерге қаралу маңызды. Маман қажетті тексерулерді жүргізіп, керек болса УДЗ, талдаулар, ФГДС немесе басқа зерттеулерді тағайындайды және белгілерді азайтып, өмір сапасын жақсартуға бағытталған жеке ем жоспарын ұсынады.

Тәжірибелі гастроэнтерологты TopDoc медициналық агрегаторы арқылы табуға болады. Сайтта дәрігерді еңбек өтіліне, рейтингіне және пациенттердің пікірлеріне қарай ыңғайлы түрде таңдауға, сондай-ақ онлайн қабылдауға жазылуға болады. Уақтылы кеңес алу асқынулардың алдын алуға және өзіңізді тезірек жақсы сезінуге көмектеседі.