Helicobacter pylori (Хеликобактер пилори) - адамның асқазанында тіршілік ететін бактерия. Оның ерекшелігі - асқазанның қышқыл ортасында өмір сүре алуында. Көптеген микробтар мұндай ортада жойылып кетсе, бұл бактерия керісінше бейімделіп, ұзақ уақыт сақтала алады.
Хеликобактер ағзада жылдар бойы өмір сүріп, кейде ешқандай белгі бермеуі мүмкін. Көптеген адамдар асқазанында бұл инфекция бар екенін білмейді. Әдетте бактерия асқазанға байланысты шағымдар пайда болғанда немесе арнайы тексеру кезінде ғана анықталады.
Helicobacter pylori 1982 жылы австралиялық ғалымдар Барри Маршалл мен Робин Уоррен тарапынан ашылды. Бұл жаңалық гастроэнтерология саласындағы түсініктерді түбегейлі өзгертті.
Бұған дейін дәрігерлер гастрит пен асқазан жарасы негізінен күйзеліс, дұрыс тамақтанбау немесе асқазан қышқылдығының жоғарылауынан пайда болады деп есептеген.
Ғалымдар H. pylori бактериясы созылмалы гастриттің және пептикалық жаралардың көпшілігінің дамуына тікелей себеп болатынын дәлелдеді. Бұл жаңалық асқазан ауруларын емдеу тәсілдерін өзгертіп, кейін Нобель сыйлығымен марапатталды.
Асқазанның ішкі беті оны қышқылдың агрессивті әсерінен қорғайтын арнайы шырышты қабатпен жабылған. Helicobacter pylori жіпше тәрізді өсінділерінің (жгутиктерінің) көмегімен осы қорғаныш қабатына еніп, шырышты қабыққа бекінеді және көбейе бастайды.
Өмір сүру барысында бактерия ферменттер мен уытты заттар бөледі. Олар шырышты қабық жасушаларын зақымдап, қорғаныш қабатын әлсіретеді. Соның салдарынан асқазан қабырғасы қышқылға сезімтал болып, эрозия, жара және гастрит дамуы мүмкін.
Инфекция ұзақ уақыт сақталған жағдайда күрделі аурулардың қаупі артуы мүмкін, алайда бұл барлық адамдарда бірдей бола бермейді.
Хеликобактер пилори бактериясының болуы әрдайым ауру бар дегенді білдірмейді. Көптеген адамдардың асқазанында бұл бактерия ешқандай белгілерсіз өмір сүріп, шырышты қабыққа айқын зақым келтірмеуі мүмкін.
Гастриттің, эрозияның, асқазан жарасының немесе басқа асқынулардың дамуына бірнеше фактордың жиынтығы әсер етеді:
Сондықтан бір адамдарда H. pylori инфекциясы қабыну мен жараға әкелсе, ал басқаларында өмір бойы ешқандай клиникалық белгі бермеуі мүмкін.
Қазіргі деректерге сәйкес, көп жағдайда Хеликобактер пилори инфекциясы балалық шақта жұғады деп есептеледі. Бұл кезеңде ағза инфекцияға сезімтал келеді, ал асқазанның қорғаныш механизмдері толық қалыптасып үлгермеген болады.
Егер бактерия бала кезде ағзаға түссе, ем жүргізілмеген жағдайда ол асқазанда көптеген жылдар бойы, тіпті өмір бойы сақталуы мүмкін.
Инфекцияның нақты, толық дәлелденген бір ғана берілу жолы жоқ. Дегенмен, ең ықтимал жолы - нәжіс-ауыз механизмі. Яғни, лас қол, ластанған су, тағам немесе тұрмыстық заттар арқылы жұғуы мүмкін.
Бактерия сілекейден де анықталған, алайда ересек адамнан ересек адамға жұғу мәселесі әлі толық зерттелмеген. Қазіргі таңда күнделікті қарапайым қарым-қатынас кезінде инфекцияның оңай таралатынын дәлелдейтін нақты айғақтар жоқ.
Сонымен қатар, ересек ағза бастапқы жұқтыруға балаларға қарағанда төзімдірек деп саналады. Дегенмен, мұндай мүмкіндікті толық жоққа шығаруға болмайды.
Хеликобактер пилориден толық қорғану мүмкін емес. Дегенмен, қарапайым гигиена ережелерін сақтау, әсіресе балалар арасында, инфекция жұқтыру қаупін азайтуға көмектеседі:
Бұл шаралар әсіресе балалары бар отбасылар үшін маңызды, себебі инфекция көбіне балалық шақта жұғады деп есептеледі.
Кейбір гигиена ережелерін балаларға бөлек және үнемі түсіндіріп отырған дұрыс. Оларды өте қарапайым тілмен жеткізуге болады:
Мұны балаға қорқытып емес, сабырлы түрде түсіндірген маңызды. Оған қарапайым ойды жеткізу жеткілікті: әр адамның өз микробтары бар, олар «өз үйінде» қалғаны дұрыс.
Ең алдымен маңызды жайтты түсіну керек: көптеген адамдарда Helicobacter pylori ешқандай белгі бермейді. Бактерия асқазанда жылдар бойы өмір сүріп, айқын шағым тудырмауы мүмкін.
Белгілер инфекция асқазанның шырышты қабығында қабыну туғызғанда немесе асқазан-ішек жолының басқа ауруларының дамуына ықпал еткенде пайда болады.
Қандай шағымдар болуы мүмкін?
Инфекция аясында келесі белгілер байқалуы мүмкін:
Қай кезде жара туралы күмән туындайды?
Асқазан жарасы кезінде ауырсыну әдетте күштірек болады, белгілі бір кезеңдерде қайталанып тұруы мүмкін және тамақ ішкеннен немесе қышқылды төмендететін дәрілерді қабылдағаннан кейін уақытша басылады.
Алайда тек белгілерге қарап гастрит пен жараны нақты ажырату мүмкін емес — ол үшін міндетті түрде медициналық тексеру қажет.
Аса ауыр асқынулардың қаупі
Хеликобактер пилоримен байланысты ұзаққа созылған созылмалы қабыну асқазан обырының даму қаупі факторларының бірі ретінде қарастырылады.
Дегенмен маңыздысы — жұқтырған адамдардың басым көпшілігінде қатерлі ісік дамымайды.
Қауіп деңгейі инфекцияның ұзақтығына, бактерия штаммының ерекшеліктеріне, шырышты қабықтың жағдайына және басқа да факторларға байланысты болады.
Бүгінде Helicobacter pylori инфекциясын анықтаудың бірнеше сенімді әдісі бар. Диагностика тәсілі науқастың жасына, шағымдарына және тексеру алғаш рет жүргізіліп жатыр ма, әлде емнен кейін бақылау мақсатында ма — соған байланысты таңдалады.
Әдістер шартты түрде екі топқа бөлінеді: инвазивті емес (гастроскопиясыз) және инвазивті (ФГДС кезінде).
Инвазивті емес әдістер (гастроскопиясыз)
1. 13C-уреазалық тыныс алу сынамасы
Бұл — белсенді инфекцияны анықтаудың ең дәл әрі қауіпсіз тәсілдерінің бірі.
Науқас таңбаланған мочевина ерітіндісін ішеді. Егер асқазанда Хеликобактер пилори болса, бактерия уреаза ферменті арқылы оны ыдыратады. Нәтижесінде «таңбаланған» көмірқышқыл газы түзіліп, ол тыныс арқылы анықталады.
Артықшылықтары:
Маңызды: тексеру алдында дәрігердің ұсынысымен антибиотиктер мен қышқылдықты төмендететін препараттарды уақытша тоқтату қажет, әйтпесе нәтиже жалған болуы мүмкін.
2. Нәжісті H. pylori антигеніне талдау (ПТР)
Бұл әдіс нәжісте бактерия антигендерін анықтайды.
Ерекшеліктері:
Бұл — ең ыңғайлы әрі ақпараттық инвазивті емес әдістердің бірі.
3. Қандағы антиденелерге талдау (ИФА)
Бұл әдіс қанда H. pylori-ге қарсы антиденелерді анықтайды.
Алайда антиденелер ем сәтті аяқталғаннан кейін де ұзақ уақыт сақталуы мүмкін. Сондықтан қан талдауы қазіргі сәтте белсенді инфекция бар-жоғын нақты көрсете алмайды.
Қазіргі клиникалық ұсыныстарда бұл әдіс шектеулі түрде қолданылады және ем нәтижесін бақылауға жарамайды.
Инвазивті диагностика (гастроскопия кезінде)
Егер науқасқа ФГДС жасалса, дәрігер асқазанның шырышты қабығынан биопсия алады. Одан кейін:
Бұл әдістер бактерияны анықтап қана қоймай, шырышты қабықтың жағдайын да бағалауға мүмкіндік береді.
Қай әдіс ең дәл деп саналады?
Көп жағдайда алғашқы диагностика және емнен кейінгі бақылау үшін мыналарға басымдық беріледі:
Бұл әдістер белсенді инфекцияны нақты анықтайды және қазіргі таңда ең ақпараттық тәсілдер болып саналады.
Егер науқаста Helicobacter pylori-дің белсенді инфекциясы расталып, емдеуге көрсеткіш болса, дәрігер эрадикациялық терапия деп аталатын арнайы ем тағайындайды. Бұл - бактерияны толық жоюға бағытталған дәрілер курсы.
Маңызды: ем барлық адамға бірдей тағайындалмайды, тек медициналық көрсеткіш болған жағдайда ғана жүргізіледі.
Ем неден тұрады?
Қазіргі заманғы терапия бірнеше препараттың комбинациясынан тұрады.
1. Антибиотиктер
Әдетте бір мезгілде екі (кейде үш) антибиотик тағайындалады. Бұл емнің тиімділігін арттыру және бактерияның дәріге төзімділігін азайту үшін қажет.
Емдеу сызбасы жеке таңдалады және мыналар ескеріледі:
2. Протонды помпа тежегіштері (ППТ)
Бұл - асқазанда қышқыл бөлінуін азайтатын дәрілер.
Олар:
3. Қосымша дәрілер
Клиникалық жағдайға байланысты дәрігер мыналарды тағайындауы мүмкін:
Нені білу маңызды?
Шешім әр науқас үшін жеке қабылданады.
Хеликобактер пилори асқазанда жылдар бойы айқын шағымсыз өмір сүре алады. Алайда белгілер болмаса да, бактерия шырышты қабықта созылмалы қабыну тудыруы мүмкін. Сондықтан дәрігерлер тек науқастың өзін қалай сезінетініне ғана емес, ықтимал асқыну қаупіне де назар аударады.
Қандай жағдайда белгілер болмаса да ем ұсынылады?
Қазіргі клиникалық ұсынымдарға сәйкес, келесі жағдайларда эрадикациялық ем (бактерияны жою) ұсынылады:
Мұндай жағдайларда ем болашақтағы асқынулардың ықтималдығын төмендетуге көмектеседі.
Қай кезде жеке тәсіл қолданылуы мүмкін?
Егер адам өзін жақсы сезінсе, шырышты қабықта айқын өзгерістер болмаса және инфекция кездейсоқ анықталса, дәрігер емнің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылайды:
Сондықтан шешім науқастың жасы, ауру тарихы және қауіп факторларын ескере отырып, дәрігермен бірге қабылданады.
Негізгі қағида
Белгілердің болмауы - қабынудың жоқ екенін білдірмейді. Бірақ бактерияның болуы әрдайым шұғыл емдеуді қажет етпейді.
Ең дұрыс стратегия - өз бетінше емделу емес, гастроэнтерологпен кеңесу. Дәрігер жеке қауіптерді бағалап, дұрыс тактиканы таңдайды.
Ең алдымен — үрейленбеу керек. Қайтадан оң нәтиже шығуы ем мүлде әсер етпеді дегенді білдірмейді. Алдымен себебін анықтау маңызды.
1️ Бақылау талдауының дұрыс жүргізілгеніне көз жеткізу
Нәтиженің сенімді болуы үшін мерзімдерді сақтау қажет:
Егер бұл талаптар сақталмаса, нәтиже жалған болуы мүмкін.
2️ Бұл - рецидив пе, әлде қайта жұқтыру ма?
Көп жағдайда мәселе қайта жұқтыруда емес, алғашқы ем барысында бактерияның толық жойылмауында болады.
Себептері әртүрлі болуы мүмкін:
Ересектер арасында қайта жұқтыру салыстырмалы түрде сирек кездеседі.
3️ Екінші желідегі емді таңдау үшін дәрігерге жүгіну
Егер инфекция қайта расталса, дәрігер екінші желідегі ем сызбасын тағайындайды.
Әдетте ол:
Алдыңғы ем сызбасын өз бетіңізше қайта қабылдауға болмайды - бұл емнің тиімділігін төмендетеді.
Ең бастысы
Қайтадан оң нәтиже шығуы — сирек жағдай емес және алаңдауға себеп емес. Дұрыс таңдалған екінші ем сызбасы арқылы көп жағдайда инфекцияны толық жоюға болады.
Helicobacter pylori инфекциясын диагностикалау және емдеу гастроэнтеролог маманының құзырында.
Бұл маман науқастың шағымдарын бағалап, қажет болса тексеру тағайындайды (тыныс алу сынамасы, нәжіс талдауы, гастроскопия) және емдеу сызбасын жеке таңдайды.
Қашан гастроэнтерологқа міндетті түрде бару керек?
Дәрігерге мынадай жағдайларда жүгіну қажет:
Сонымен қатар, емнен кейін тест қайтадан оң нәтиже көрсетсе, кеңеске бару қажет.
Терапевтке баруға болады ма?
Иә. Егер бірден гастроэнтерологқа бару мүмкіндігі болмаса, терапевт немесе жалпы тәжірибелі дәрігерге жүгінуге болады. Ол бастапқы тексеру тағайындайды және қажет болса маманға жібереді.
Маңызды есте сақтау
Өз бетіңізше антибиотик тағайындауға немесе ескі ем сызбасын қайталауға болмайды. Емді таңдау көптеген факторларға байланысты — оның ішінде бактерияның дәріге төзімділігі де есепке алынады.
Ең дұрыс стратегия - дәрігермен кеңесіп, жеке емдеу жоспарын жасау.
Дұрыс дәрігерді таңдау тек біліктілікке ғана емес, сонымен бірге сіздің сеніміңізге, қарым-қатынасқа және емнің нәтижесіне сенімділікке байланысты.
Қарапайым бірнеше кеңес:
1️⃣ Алдымен интернеттегі және мамандандырылған порталдардағы пікірлерді оқыңыз.
2️⃣ Дәрігердің білімі мен жұмыс тәжірибесі туралы ақпарат алыңыз.
3️⃣ Бағаларды, қабылдау ыңғайлылығын және орналасқан орнын салыстырыңыз.
4️⃣ Кездесу кезінде дәрігердің сізбен қалай сөйлесетіндігіне және назар аударуына мән беріңіз.
5️⃣ Егер таңдау жасауға көмек керек болса, TopDoc консультантына жүгініңіз.
Егер дәрігерді тез әрі қауіпсіз таңдағыңыз келсе, TopDoc сервисі консультант көмегін ұсынады. Мұндай маман:
• қажетті критерийлер бойынша гастроэнтерологтарды таңдайды (тәжірибе, баға, пікірлер, мамандандыру);
• пікірлер мен нақты деректерді салыстыруға көмектеседі;
• қажетті орналасқан жерде нұсқаларды ұсынады.
Бұл, әсіресе, іздеуді қайдан бастау керегін білмегенде өте пайдалы.
📞 Жұмыс уақытында Call-орталыққа қоңырау шалыңыз: +7(707)2255009 (Дс-Жм, 09:00–18:00)
💬 Немесе WhatsApp арқылы жазыңыз.
